تبلیغات
Online User ایران شناسی - از قدیمی ترین بقاع شهر تهران:بقعه سیدناصرالدین
"This weblog of history and spectacular location Iranian cities has occurred"
تاریخ : شنبه 30 آذر 1392
نویسنده : bahram bayat
در کنار خیابان خیام، قبل از میدان محمدیه یا اعدام سابق، امامزاده‌ای زیبا واقع شده که مشتمل بر بقعه سبزرنگ و هشت‌ضلعی قدیمی است که تصور می‌رود از آثار قرن نهم هجری باشد و طبق کتیبه‌های موجود، در سال‌های 1310 و 1311 هجری قمری، به دستور منیرالسلطنه، رواق و صحن و آیینه‌کاری و کاشیکاری‌های آن انجام گرفته است.


شلوغی و ازدحام بازار و خیابان پرهیاهوی خیام در چهار راه گلوبندک موجب نشده که بقعه متبرکه امامزاده سیدناصرالدین (ع) به چشم نیاید بلکه بر ابهت و عظمت آن نیز افزوده است. در کنار خیابان خیام، قبل از میدان محمدیه یا اعدام سابق، امامزاده‌ای زیبا واقع شده که مشتمل بر بقعه سبزرنگ و هشت‌ضلعی قدیمی است که تصور می‌رود از آثار قرن نهم هجری باشد و طبق کتیبه‌های موجود، در سال‌های 1310 و 1311 هجری قمری، به دستور منیرالسلطنه، رواق و صحن و آیینه‌کاری و کاشیکاری‌های آن انجام گرفته است.

این بقعه منسوب به سیدناصرالدین از فرزندان امام سجاد (ع) است.
السلام علیک یا سیدنصرالدین بن علی بن احمد بن علی بن علی بن الامام الباقر (ع)

از تاریخچه این امامزاده در اینترنت و حتی بعد از حضور در امامزاده، مطلب چندان زیادی به دست نیاوردم و فقط متوجه شدم بقعه ایشان یکی از 4 بقعه قدیمی تهران است. دانستن این مطلب که امامزاده سید ناصرالدین یکی از 4 امامزاده قدیمی موجود در تهران قدیم است که قدمت بسیاری دارد باعث شد به دنبال تاریخچه تهران قدیم بروم و به شجره‌نامه امامزاده نیز بیشتر نزدیک شوم.

تهران افسانه‌ای
در فرهنگ آنندراج آمده است که شهر تهران در قمست جنوبی شهر فعلی تهران بنا شده و خانه‌های پستی داشتند که شبیه به غار بود ولی به تدریج از طرف شمال توسعه یافت و منازل را بیشتر به سرچشمه قنوات نزدیک کرده‌اند. در کتاب تهران عصر ناصری آمده است: تهران از قرن ششم ه.ق یکی از روستاهای ناچیز و کم‌اهمیت بود و شهر ری که تقریبا در شش کیلومتری تهران قرار داشت، کانون عظیم تمدن و فرهنگ قدیم این خطه به شمار می‌رفت. تا اینکه با هجوم ویرانگر مغول، جنگ‌های داخلی، کشمکش‌های مذهبی و تفرقه‌اندازی‌های فرقه‌های مذهبی، ری رو به ویرانی نهاد. در کتاب عجایب‌البلدان آمده است: تهران قریه‌ای است معظم و ولایات ری دارای باغات زیاد با اشجار و ثمرات خوب و فراوان و سکنه در خانه‌های سرداب مانند به سر می‌برند، همین که دشمن حمله آورد، به خانه‌های تحتانی پناه می‌برند.


یاقوت حموی سیاح بزرگ عرب هنگام فرار از دست مغولان در سال 617 ه.ق از این قریه یاد کرده است. با سکونت اهالی ری پس از زلزله‌های متناوب و نیز حمله مغولان، تهران به تدریج از شکل روستا بیرون آمد و به شهرکی تبدیل شد که دارای چهار امامزاده و چند بقعه متبرکه بود. به عنوان اولین امامزاده‌های تهران باید از امامزاده زید، یحیی، اسماعیل و سیدنصرالدین (ناصرالدین) نام برد. در این دوره کشاورزی و باغداری توسعه پیدا کرد و این امر نظر مهاجمان و ساکنان روستاهای اطراف تهران را به خود جلب کرد. این وضع تا پایان دوره‌های ترکمانان و اوایل صفویه دوام یافت.

بافت قدیمی بازار تهران جدید
بازار تهران چه بسا از نامورترین بازارهای ایران باشد؛ بازاری که نه تنها قلب تجارت این شهر بزرگ بوده است، بلکه هاله‌ای از سیاست، مذهب و اقتصاد سنتی نیز نقش برجسته‌تری بدان بخشیده است. بازار بزرگ تهران به خاطر قدمت، گستردگی و موقعیت جغرافیایی و واقع شدن در پایتخت ایران، اهمیت بیشتری نسبت به دیگر بازارهای کشور از لحاظ وضعیت اقتصادی دارد.

در گذشته شاکله اصلی شهرهای اسلامی را بازار تشکیل می‌داده است. بازارها در شهرها نقش اساسی داشتند. یعنی علاوه بر نقش اقتصادی، عامل اصلی پیدایش شهرها و شهرسازی هم بوده‌اند. با چنین پیش‌زمینه‌ای، درباره تهران نیز می‌توان اینگونه گفت: تاریخ شهر تهران به اوایل دوران صفوی برمی‌گردد، روستای کوچکی در شمال ری. پس از آن تهران دارای حصار می‌شود و در همان زمان یکی از مهمترین عناصر پیدایش شهر تهران همین بازار تهران می‌شود. مجموعه بازار تاریخی تهران در ضلع جنوبی خیابان ۱۵ خرداد و حد فاصل آن با خیابان مولوی، خیام و ۱۷ شهریور، در بافت قدیمی و تاریخی شهر واقع شده و چون گذشته مهمترین مرکز تجاری و بازرگانی است.

بازار تهران به همراه دیگر بناهای تاریخی محدوده خود مانند مسجد امام، مسجد جامع و بقعه‌ها و امامزاده‌هایی که در دل و اطراف بازار قرار دارند و از آن جمله بقعه مبارکه امامزاده سیدناصرالدین، از مجموعه‌های مهم تاریخی و هنری شهر تهران محسوب می‌شود.

و اما بقعه متبرکه امامزاده سیدناصرالدین (ع( در چند جمله

نام امامزاده: سیدناصرالدین (ع)

شجره‌نامه: در داخل حرم آن حضرت نوشته شده است که آن حضرت ابن علی بن احمد بن علی بن الامام الباقر (ع) است. اما در کتاب تاریخ تهران تالیف حجت بلاغی آمده است که: ناصر فرزند عبدالمطلب بن مرتضی بن حسین بن پادشاه بن حسین بن محمد بن عبیدا... بن محمد بن حسن بن حسین الاصغر بن امام زین‌العابدین است.

آدرس: ساختمان آستانه و مسجد سیدنصرالدین (ع) روبروی بازار بزرگ تهران و در خیابان خیام واقع است.

موقعیت جغرافیایی: مرکز شهر تهران

قدمت بنای بقعه: در کاشیکاری صحن نوشته شده است که بنای قبلی که بوسیله بانو مرحومه منیرالسلطنه ساخته شده و در معرض انهدام بود با کمک مردم محل در تاریخ 1329 ه.ق مطابق با 1350 ه.ش تجدید بنا گردید.

آثار تجاری، پنجره و صندوق که از سال 993 ه.ق باقی مانده، کار استاد قطب‌الدین بن استاد سیف طرشتی بن استاد صوفی نجار لباسانی است.

مساحت بقعه: مساحت بقعه 100 متر مربع و مساحت کل بنا نیز 500 متر مربع است.

تعداد زائران: این بقعه مبارکه هفته‌ای حدود 26000 نفر زائر دارد. این آمار از سوی هیئت امنا اعلام شده است.

بقعه‌ای تاریخی
بقعه این امامزاده با مساحت 500 متر مربع مشتمل بر صحن و بنایی هشت‌ضلعی است. بخشی از صحن بقعه مزبور در طرح تعریض خیابان، از بین رفته است.

کتیبه‌ای قدیمی بر روی قطعه چوبی بالای ضریح جدید قرار دارد که نشان می‌دهد حاجی میرزا تقی طهرانی در سال 993 هجری، بانی ضریح قدیمی بوده و استاد قطب‌الدین بن سیف طرشتی آن را ساخته و امروزه به جز کتیبه مزبور چیزی از ضریح قدیمی باقی نمانده است.

به نظر می‌رسد که این بقعه با پلان هشت‌ضلعی، از آثار قرن نهم هجری باشد و طبق کتیبه‌های موجود، در سال‌های 1310و 1311 ه.ق که اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار بوده، رواق، صحن، آیینه‌کاری و کاشیکاری‌های آن به دستور منیرالسلطنه، مادر کامران میرزا انجام گرفته است.

در زمان احداث خیابان خیام، صحن وسیع و کاشیکاری این بقعه و درخت کهنسال آن از میان رفت و اینک تنها قسمت کوچکی از صحن قبلی در جلو ایوان بقعه باقی مانده است و بقعه مزبور با شماره 2683 جزء آثار ملی ثبت شده است.

فرزندان سید نصرالدین در اورازان
مرحوم جلال آل احمد نوشته‌ای درباره آبادی اجدادی‌اش اورازن طالقان دارد که در آن از امامزاده‌ای در این آبادی یاد کرده و افزوده این مضجع قبور فرزندان سیدنصرالدین تهران است. متاسفانه هر چه گشتم سند دیگری در این باب نیافتم. کل مطلب همین است:

اما در امامزاده ده که اهالی «معصوم‌زاده»اش می‌نامند برای سفیدکاری گچ به‌کار برده‌اند. «معصوم‌زاده» طبق روایت اهالی مقبره مشترک سیدعلاءالدین و سیداشرف‌الدین است که اجداد اصلی اهالی هستند. یعنی اولین کسانی که در این ناحیه سکونت گزیده‌اند.

روایت می‌کنند که این دو نفر فرزند امامزاده سیدناصرالدینی هستند که مقبره‌اش در تهران است. امامزاده سیدنصرالدین از امامزاده‌های معروف تهران است که در محله قدیم بازار در ضلع غربی خیابان خیام، شمال میدان محمدیه است و قدمت آن به سده دهم هجری می‌رسد.

در این باره داستانی هم بر سر زبان اهالی است که نقل آن بی‌فایده نیست:

سیدعلاءالدین و سیدشرف‌الدین از مدینه به این دیار آمده‌اند. در زمانی که املاک بالا طالقان از آن «محمود» نامی بوده است که غیرمسلمان بوده ولی چوپانی مسلمان داشته. این دو برادر پنهان از صاحب املاک در همین محل در غاری دورافتاده سکونت می‌کنند. چوپان مسلمان هر روز گوسفندها را به کوه می‌برده است. هر روز دو بز قرمز از گله جدا می‌شده‌اند و به آن سو می‌رفته‌اند و شب که برمی‌گشته اند شیر بیشتری داشته‌اند. چوپان این مطلب را می‌دانسته ولی نمی‌دانسته چرا این اتفاق هر روز تکرار می‌شود و چرا شیر بزها زیاد می‌شود. تا روزی تصمیم می‌گیرد دنبال بزها برود و بدینگونه به این آقازاده‌ها می‌رسد.

السلام علیک یا سیدناصرالدین بن علی بن احمد بن علی بن علی بن الامام الباقر (ع)





-پایگاه اطلاع رسانی امامزاده های شهر تهران-



موضوعات مرتبط: آشنایی با استان ها , تهران , دیدنی های ایران , امامزاده های شهر تهران ,
آخرین مطالب